Umów wizytę ✆ 698 023 747
Problemy emocjonalne

Agresja: co to jest, jakie ma rodzaje i jak sobie z nią radzić

Konsultacja merytoryczna: zespół Soulmedic
Na ilustracji widzimy, jak różni się złość od agresji
Spis treści

Agresja to zachowanie, które ma kogoś skrzywdzić fizycznie lub psychicznie. Osoba, na którą jest skierowana, nie chce tej krzywdy i stara się jej uniknąć. Tak opisują ją badacze w przeglądzie Neuropsychiatry of Aggression: to zachowanie społeczne, w które zaangażowane są co najmniej dwie osoby. Agresja nie jest tym samym co złość. Złość jest emocją, a agresja tym, co z nią zrobisz: krzykiem, ciosem, kąśliwą uwagą, uporczywym milczeniem albo atakiem na samego siebie. Dobra wiadomość jest taka, że agresywne reakcje często są wyuczone, a wyuczone sposoby reagowania można zmieniać. Ten tekst pokazuje, jakie są rodzaje agresji, skąd się bierze u dorosłych, jak opanować ją u siebie i jak bezpiecznie reagować, gdy agresywnie zachowuje się ktoś inny.

Krótko mówiąc:

  • Agresja to zachowanie, które ma wyrządzić szkodę. Złość to emocja, która może do niego prowadzić, ale nie musi.
  • Agresja bywa słowna lub fizyczna, czynna lub bierna, skierowana na innych albo na siebie.
  • U dorosłych zwykle stoi za nią splot kilku czynników: frustracja, lęk, wzorce wyniesione z domu, substancje, przewlekły stres, czasem zaburzenie psychiczne.
  • Własną agresję łatwiej zatrzymać, gdy wcześnie rozpoznajesz sygnały z ciała i masz gotowy plan przerwy.
  • Gdy ktoś zagraża Tobie lub innym, priorytetem jest bezpieczeństwo: odsuń się i dzwoń pod numer alarmowy 112.

Czym jest agresja, a czym jest złość?

Złość przypomina alarm przeciwpożarowy. Uruchamia się, gdy coś przekracza Twoje granice, blokuje ważny cel albo wydaje się niesprawiedliwe. Sama w sobie nie jest niczym złym: informuje, że coś wymaga uwagi. Możesz czuć silną złość i jednocześnie wyrazić ją spokojnym zdaniem: „nie zgadzam się na taki ton”.

Agresja pojawia się wtedy, gdy emocja zamienia się w działanie nastawione na zranienie drugiej osoby. Kluczowe jest tu słowo „zamiar”. Nikt nie nazwie agresją przypadkowego potrącenia w tramwaju, ale celowe popchnięcie już tak. W tym ujęciu agresja dzieje się w relacji: jest ktoś, kto atakuje, i ktoś, kto tej krzywdy nie chce. Szczególnym przypadkiem jest autoagresja, opisana niżej, w której ta sama osoba jest stroną atakującą i atakowaną.

Warto odróżnić agresję także od przemocy w bliskiej relacji. Pojedynczy wybuch złości to agresywne zachowanie, które może się zdarzyć w trudnym momencie i nadal wymaga naprawy. Przemoc w bliskiej relacji często ma postać powtarzającego się wzorca, w którym jedna osoba zdobywa i utrzymuje władzę oraz kontrolę nad drugą. Taka przemoc często dzieje się za zamkniętymi drzwiami, w domu lub w pracy, a nie publicznie. Gdy rozpoznajesz u siebie lub w swoim związku taki wzorzec, to sygnał do pilnego szukania pomocy, a nie do czekania, aż „samo przejdzie”. Więcej o rozpoznawaniu takiego wzorca piszemy w tekście o tym, czym jest przemoc psychiczna w związku.

Jakie są rodzaje agresji?

Agresję da się opisać z kilku stron: jaką przybiera formę, czy jest jawna, czy ukryta, i w kogo jest wymierzona. Jedno zachowanie może należeć do kilku kategorii naraz. Na przykład trzaśnięcie drzwiami w odpowiedzi na prośbę partnera jest agresją fizyczną (wobec przedmiotu), czynną i skierowaną na innych.

Najczęściej wyróżnia się takie rodzaje agresji:

  1. Agresja słowna (werbalna): krzyk, wyzwiska, przekleństwa rzucane w kogoś, obelgi, groźby, ośmieszanie, sarkazm, który ma zaboleć.
  2. Agresja fizyczna: uderzanie, popychanie, szarpanie, kopanie, rzucanie przedmiotami, niszczenie rzeczy należących do kogoś.
  3. Agresja czynna (jawna): atak jest widoczny i bezpośredni, wiadomo, kto i wobec kogo go stosuje.
  4. Agresja bierna (pasywno-agresywna): złość wyrażona nie wprost, na przykład przez ciche dni, „zapominanie” o ważnych sprawach, celowe spóźnianie się, plotkowanie, wykluczanie kogoś z grupy, uszczypliwe żarty z ukrytym przytykiem.
  5. Agresja skierowana na innych: na partnera, dzieci, współpracowników, obcych ludzi, a także na zwierzęta lub przedmioty.
  6. Agresja skierowana na siebie (autoagresja): surowa, poniżająca krytyka samego siebie, zaniedbywanie własnego zdrowia, samookaleczenia.

W psychologii często rozróżnia się też agresję ze względu na jej cel. Agresja impulsywna (reaktywna) wybucha pod wpływem silnych emocji, szybko i z niewielkim namysłem: ktoś poczuł się sprowokowany i „odpalił”. Agresja instrumentalna (planowana) jest chłodniejsza, służy osiągnięciu korzyści, na przykład zastraszeniu kogoś, żeby ustąpił. Ta różnica może mieć znaczenie w terapii: przy agresji impulsywnej zwykle więcej miejsca zajmuje praca nad regulacją emocji, a przy instrumentalnej także nad przekonaniami i tym, co agresja daje danej osobie.

Wymiar Rodzaj Jak może wyglądać na co dzień
Forma Słowna Krzyk na partnera, wyzwiska w komentarzach, groźby
Forma Fizyczna Szarpnięcie, uderzenie, rzucanie telefonem o ścianę
Sposób wyrażania Czynna Otwarta kłótnia, atak w obecności innych
Sposób wyrażania Bierna Ciche dni, sabotowanie wspólnych planów, plotki
Kierunek Na innych Rodzina, współpracownicy, kierowcy na drodze
Kierunek Na siebie Samoponiżanie, samookaleczenia, ryzykowne zachowania
Cel Impulsywna Wybuch po krytyce szefa, „czerwona mgła” w korku
Cel Instrumentalna Zastraszanie, żeby wymusić decyzję

Autoagresja: gdy złość obraca się do środka

Nie każda złość wychodzi na zewnątrz. Niektórzy ludzie nauczyli się, że okazywanie gniewu jest niebezpieczne albo „nie wypada”, więc kierują go przeciwko sobie. Może to brzmieć jak wewnętrzny głos: „do niczego się nie nadajesz”, może przybrać formę głodzenia się, przepracowywania albo celowego zadawania sobie bólu.

Jeśli zdarza Ci się ranić siebie albo myślisz o tym, że nie chcesz żyć, nie musisz zostawać z tym w pojedynkę. Bezpłatnie i całodobowo działają numery 116 123 (telefon wsparcia emocjonalnego dla dorosłych), 800 70 2222 (Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym) oraz 116 111 (telefon zaufania dla dzieci i młodzieży). Gdy Twoje życie jest zagrożone teraz, zadzwoń pod numer alarmowy 112 albo pojedź na najbliższy szpitalny oddział ratunkowy. Telefon wsparcia pomaga w kryzysie, ale nie zastępuje pomocy ratunkowej.

Jak zachowuje się osoba agresywna?

Agresja rzadko pojawia się znikąd. Zwykle narasta jak woda w czajniku: najpierw ledwo słyszalny szum, potem bulgotanie, a na końcu gwizd. Im wcześniej usłyszysz ten szum, tym łatwiej zdjąć czajnik z ognia.

Sygnały w ciele, które mogą zapowiadać wybuch:

  • zaciśnięte szczęki i pięści, napięta twarz,
  • przyspieszony, płytki oddech i kołatanie serca,
  • uczucie gorąca w klatce piersiowej lub na twarzy,
  • sztywne ramiona, pochylanie się w stronę drugiej osoby,
  • nieruchome, wbite spojrzenie.

Sygnały w zachowaniu i myśleniu:

  • podnoszenie głosu, przerywanie, wchodzenie w słowo,
  • myśli w rodzaju „on robi to specjalnie”, „zawsze mnie lekceważą”,
  • skracanie dystansu, chodzenie w kółko, uderzanie dłonią w stół,
  • szybkie przechodzenie od rzeczy do osoby: od „to jest bez sensu” do „ty jesteś bez sensu”.

Osoba z biernym stylem agresji może wyglądać na spokojną. Jej złość widać raczej w skutkach: w niedotrzymanych obietnicach, chłodzie, ironii, w tym, że druga strona czuje się winna, choć nie wie dlaczego.

Skąd bierze się agresja u dorosłych?

Nie ma jednej przyczyny agresji. Najczęściej to splot cech danej osoby i sytuacji, w której się znalazła. Badacze w przeglądzie Understanding Aggressive Behavior Across the Life Span pokazują, że agresywne zachowania mają różne źródła na różnych etapach życia. U małego dziecka krzyk czy gryzienie mogą być częścią normalnego rozwoju: wybuchy złości zwykle są najczęstsze około 18-24 miesiąca życia i stopniowo słabną do piątego roku. U dorosłego podobne zachowanie częściej sygnalizuje, że coś w zdrowiu psychicznym lub fizycznym wymaga uwagi.

Frustracja

Jedną z klasycznych idei w psychologii agresji jest model frustracja-agresja, zaproponowany w 1939 roku przez Johna Dollarda i współpracowników: gdy coś blokuje Twój cel lub potrzebę, rośnie napięcie, które może szukać ujścia w ataku. Współcześnie rozumie się go ostrożniej. Psycholog Leonard Berkowitz zaproponował rewizję tego modelu: frustracja popycha do agresji na tyle, na ile wywołuje przykre emocje. Nie prowadzi więc do agresji automatycznie, ale zwiększa gotowość do niej, zwłaszcza gdy dochodzi poczucie niesprawiedliwości albo prowokacja. Autorzy wspomnianego przeglądu Neuropsychiatry of Aggression wskazują prowokację i odwet jako kluczowe czynniki wyzwalające agresję. To dlatego kłótnie tak łatwo się nakręcają: każda strona odpowiada na poprzedni cios.

Lęk i poczucie zagrożenia

Za częścią wybuchów może kryć się nie siła, lecz strach. Gdy człowiek czuje się zagrożony, odrzucony albo upokorzony, jego układ nerwowy może wybrać tryb „walcz”. Złość daje wtedy chwilowe poczucie mocy i kontroli, przykrywa bezradność. Tak bywa w zazdrości, przy lęku przed porzuceniem czy w sytuacjach, w których ktoś boi się, że wyjdzie na słabego.

Wzorce wyniesione z domu

Agresji można się nauczyć, obserwując innych. Psychologia opisuje to m.in. w teorii społecznego uczenia się Alberta Bandury. Jeśli w domu konflikty rozwiązywało się krzykiem, trzaskaniem drzwiami albo karaniem milczeniem, taki sposób reagowania może wydawać się dorosłemu „normalny”, a nawet jedyny dostępny. Agresywne zachowanie utrwala się także wtedy, gdy przynosi korzyść: ktoś ustępuje, kłótnia się kończy, a koszty przychodzą dopiero później. Przegląd o agresji na różnych etapach życia, przytaczany wyżej, opisuje też, że u części osób skłonność do częstych zachowań agresywnych zaczyna się już w dzieciństwie i może utrzymywać się w dorosłości. U wielu młodych ludzi takie zachowania wygasają jednak wraz z wejściem w dorosłość, a nawet utrwalony wzorzec można zmieniać.

Substancje

Alkohol i inne substancje psychoaktywne mogą osłabiać hamulce, które na co dzień pozwalają zatrzymać impuls. Pod ich wpływem uwaga może się zawężać, łatwiej odczytać neutralne zachowanie jako atak i trudniej przewidzieć konsekwencje. Jeśli Twoje wybuchy pojawiają się głównie po alkoholu, to ważna informacja: praca nad agresją może wymagać równoległej pracy nad piciem.

Przewlekły stres, zmęczenie i ciało

Niewyspany, przeciążony, głodny lub obolały człowiek ma mniej zasobów na regulację emocji. Przypomina to komputer z dziesiątkami otwartych kart: kolejna drobna rzecz wystarcza, żeby się zawiesił. Wypalenie zawodowe, długotrwałe kłopoty finansowe czy opieka nad chorym bliskim mogą skracać lont. Agresja może też towarzyszyć chorobom somatycznym i neurologicznym, dlatego nagłą zmianę usposobienia bez wyraźnego powodu warto skonsultować z lekarzem.

Jaka choroba psychiczna może wiązać się z agresją?

Żadna diagnoza nie „powoduje” agresji w prosty sposób i większość osób z zaburzeniami psychicznymi nie jest agresywna. Autorzy komentarza w Journal of Epidemiology and Community Health, powołując się na amerykańskie badanie epidemiologiczne, szacują, że z samymi poważnymi zaburzeniami psychicznymi wiąże się tylko ok. 4% przemocy w społeczności. Bez współwystępującego nadużywania substancji związek zaburzeń psychicznych z przemocą okazywał się co najwyżej umiarkowany. Agresywne zachowania mogą jednak towarzyszyć różnym diagnozom medycznym i psychiatrycznym na różnych etapach życia.

Najbardziej bezpośrednio z agresją wiąże się przerywane zaburzenie eksplozywne (ang. intermittent explosive disorder). Według klasyfikacji ICD-11 Światowej Organizacji Zdrowia (kod 6C73) to zaburzenie kontroli impulsów, w którym powtarzają się krótkie epizody agresji słownej lub fizycznej albo niszczenia rzeczy, rażąco niewspółmierne do prowokacji lub stresującej sytuacji i na tyle nasilone, że wyraźnie utrudniają życie rodzinne, zawodowe lub towarzyskie. W obowiązującej w Polsce klasyfikacji ICD-10 mieści się w kategorii F63.8 (inne zaburzenia nawyków i popędów). Po takim wybuchu może przychodzić wstyd lub żal. Zaburzenie może współwystępować z ADHD, ale to dwa różne problemy: w analizie danych z badań populacyjnych i klinicznych ADHD zwykle pojawiało się wcześniej niż przerywane zaburzenie eksplozywne.

Nie jest to rzadki problem. W amerykańskim badaniu populacyjnym na ponad 9 tys. dorosłych kryteria tego zaburzenia (według ówczesnej klasyfikacji DSM-IV) kiedykolwiek w życiu spełniało 7,3% badanych, objawy zaczynały się średnio w wieku 14 lat, a tylko 28,8% osób z tym rozpoznaniem kiedykolwiek leczyło się z powodu złości.

Skłonność do wybuchów może być również częścią obrazu:

  • ADHD u dorosłych, przy którym trudność z hamowaniem reakcji u wielu osób obejmuje także emocje,
  • zaburzeń osobowości, zwłaszcza tych z dużą chwiejnością emocjonalną,
  • depresji, która u części osób objawia się drażliwością bardziej niż smutkiem,
  • następstw traumy, gdy układ nerwowy pozostaje w stanie ciągłej gotowości,
  • uzależnień.

Rozpoznanie stawia specjalista po rzetelnej diagnozie, a nie test z internetu. Jeśli podejrzewasz u siebie ADHD lub zaburzenie osobowości, diagnoza psychologiczna może pomóc zrozumieć, skąd biorą się wybuchy i jaka pomoc będzie trafna. W Soulmedic prowadzimy diagnozę ADHD u dorosłych (900 zł za cały proces) i diagnozę zaburzeń osobowości (600 zł za cały proces); każda zaczyna się od wstępnej konsultacji za 200 zł. W Centrum Psychoterapii Soulmedic nie pracuje lekarz, dlatego ocenę psychiatryczną i leczenie farmakologiczne prowadzi psychiatra poza centrum; podpowiemy, do kogo się zwrócić. Psychoterapia nie zastępuje opieki medycznej.

Jak radzić sobie z własną agresją?

Praca nad agresją nie polega na tym, żeby przestać czuć złość. Chodzi o to, żeby między impulsem a działaniem pojawiła się przestrzeń, w której możesz wybrać. Przygotowanie do trudnej rozmowy przypomina lądowanie samolotu: nikt nie przyziemia gwałtownie z pełnej wysokości, tylko stopniowo obniża lot.

  1. Poznaj swoje wyzwalacze. Przez dwa tygodnie zapisuj sytuacje, w których złość rosła: co się wydarzyło, jaka myśl przyszła Ci do głowy, co działo się w ciele i jaka była Twoja reakcja. Zwykle wyłania się powtarzalny wzorzec, na przykład krytyka, poczucie bycia ignorowanym, pośpiech, zmęczenie wieczorem.
  2. Złap pierwszy sygnał z ciała. Zaciśnięta szczęka czy gorąco w klatce piersiowej to Twój szum w czajniku. Nazwij go w myślach: „moja złość jest teraz na siedem na dziesięć”. Samo nazwanie emocji może pomóc odzyskać odrobinę dystansu. W badaniu z użyciem rezonansu magnetycznego nazywanie słowami emocji widocznych na przykrych zdjęciach wiązało się ze słabszą reakcją ciała migdałowatego, które reaguje na zagrożenie, i większą aktywnością kory przedczołowej.
  3. Zrób przerwę, zanim zrobisz coś innego. Powiedz: „potrzebuję dwudziestu minut, wrócę do tej rozmowy”. Wyjdź z pomieszczenia. Przerwa nie jest ucieczką, jeśli naprawdę wracasz.
  4. Wydłuż wydech. Wdech na cztery, wydech na sześć lub osiem, przez kilka minut. Wolny oddech z dłuższym wydechem może pomóc ciału się wyciszyć.
  5. Wycisz ciało, zamiast je nakręcać. Spokojny spacer, rozluźnienie barków, zimna woda na nadgarstki. Unikaj „wyżywania się” na przedmiotach: uderzanie w poduszkę zwykle nie wycisza złości. W metaanalizie 154 badań aktywności podkręcające pobudzenie, takie jak walenie w worek, ale też bieganie, okazały się średnio nieskuteczne. Pomagało to, co pobudzenie obniża: głęboki oddech, uważność czy medytacja.
  6. Sprawdź swoje myśli. Zapytaj siebie: „czy na pewno zrobił to specjalnie?”, „jak opisałby to ktoś z zewnątrz?”. Słowa „zawsze” i „nigdy” to zwykle znak, że złość przejęła ster.
  7. Wróć i powiedz to inaczej. Mów o sobie, nie o drugiej osobie: „przykro mi, gdy decyzje zapadają beze mnie” zamiast „ty mnie w ogóle nie szanujesz”.
  8. Naprawiaj, gdy się nie udało. Przeproś konkretnie, bez „ale”. Weź odpowiedzialność za swoje zachowanie, nawet jeśli emocja miała powód.

Pomocne są też rzeczy pozornie niezwiązane z agresją: sen, regularne jedzenie, ruch, ograniczenie alkoholu i czas na odpoczynek. To one w dużej mierze wpływają na to, jak długi masz lont.

Jeśli Twoja agresja przybiera głównie formę nagłych wybuchów, które przychodzą jak burza i szybko mijają, zostawiając wstyd i zniszczone relacje, więcej konkretnych technik znajdziesz w tekście o tym, jak zapanować nad wybuchami złości u dorosłych. Omawia on błędne koło gniewu, codzienne strategie i to, co zwykle kryje się za samym wybuchem.

Jak reagować na agresję innych osób?

Gdy ktoś zachowuje się wobec Ciebie agresywnie, Twój organizm też przechodzi w tryb walki lub ucieczki. To naturalne, ale odpowiadanie atakiem na atak zwykle podkręca sytuację. Wytyczne NICE dotyczące przemocy i agresji, przygotowane dla personelu ochrony zdrowia i opieki społecznej, stawiają deeskalację, czyli wyciszanie napięcia, przed jakimikolwiek środkami przymusu i zalecają techniki uspokajania oraz odwracania uwagi. Choć powstały z myślą o profesjonalistach, ich podstawowe zasady mogą podpowiedzieć, jak zachować się także w codziennych sytuacjach.

Co może pomóc w chwili napięcia:

  • Zadbaj o dystans i drogę wyjścia. Nie stój w przejściu, nie zamykaj się z osobą pobudzoną w małym pomieszczeniu.
  • Mów wolno, cicho i krótko. Długie tłumaczenia i argumenty zwykle nie docierają do kogoś, kto jest w „czerwonej mgle”.
  • Nazwij emocję, nie oceniaj osoby. „Widzę, że bardzo cię to zdenerwowało” działa lepiej niż „uspokój się, przesadzasz”.
  • Nie dotykaj i nie wykonuj gwałtownych ruchów. Nawet życzliwy gest może zostać odebrany jako atak.
  • Odłóż rozmowę. „Porozmawiajmy, kiedy oboje ochłoniemy” to nie kapitulacja, tylko rozsądna decyzja.
  • Postaw jasną granicę. Możesz rozumieć czyjąś złość i jednocześnie powiedzieć: „nie zgadzam się na krzyk w naszej rozmowie”.

Zrozumienie, skąd bierze się czyjaś agresja, nie oznacza, że musisz ją akceptować. Jeśli agresja w związku, rodzinie lub pracy się powtarza, a Ty zaczynasz chodzić na palcach, żeby nie wywołać wybuchu, to sygnał, że chodzi już o coś więcej niż trudny charakter. Wsparcie i informacje o tym, co możesz zrobić, daje bezpłatny, całodobowy telefon Niebieskiej Linii 800 120 002 (Ogólnopolskie Pogotowie dla Osób Doznających Przemocy Domowej). Gdy dochodzi do przemocy lub ktoś grozi Tobie, dzieciom albo sobie samemu, nie próbuj go przekonywać. Odsuń się w bezpieczne miejsce i zadzwoń pod 112.

Kiedy agresja wymaga pomocy specjalisty?

Po pomoc warto sięgnąć nie dopiero wtedy, gdy wydarzy się coś bardzo złego. Rozważ konsultację, jeśli:

  • wybuchy powtarzają się i psują relacje z partnerem, dziećmi, współpracownikami,
  • bliscy zaczynają się Ciebie bać albo ukrywać przed Tobą sprawy,
  • po wybuchu przychodzi wstyd, ale mimo postanowień scenariusz się powtarza,
  • niszczysz przedmioty, zdarza Ci się kogoś popchnąć lub uderzyć,
  • agresja nasila się po alkoholu lub innych substancjach,
  • kierujesz złość przeciwko sobie, ranisz się lub myślisz o zrobieniu sobie krzywdy,
  • zmiana usposobienia pojawiła się nagle, bez wyraźnej przyczyny.

W ostatnim przypadku zacznij od lekarza, bo drażliwość i agresja mogą mieć podłoże somatyczne. Gdy grozi niebezpieczeństwo, właściwym numerem jest 112, nie telefon zaufania.

Jak pomaga psychoterapia przy agresji?

Psychoterapia nie ma Cię „oduczyć” emocji, tylko pomóc zrozumieć, czemu złość służy, i znaleźć sposoby, które mniej kosztują Ciebie i Twoich bliskich. Różne podejścia patrzą na to z innej strony i żadne nie jest jedynym słusznym.

W podejściu psychodynamicznym praca dotyczy źródeł i funkcji złości. Pyta się, przed czym chroni wybuch, jakie dawne doświadczenia odzywają się w dzisiejszych konfliktach, dlaczego krytyka szefa boli tak, jak kiedyś krytyka rodzica. Zrozumienie tych połączeń może sprawić, że reakcje stają się mniej zagadkowe i rzadziej rządzą z ukrycia.

W podejściu poznawczo-behawioralnym uwaga skupia się na wyzwalaczach i regulacji. Razem z terapeutą możesz rozpisać łańcuch: sytuacja, myśl, emocja, reakcja w ciele, zachowanie. Potem ćwiczysz konkretne umiejętności: rozpoznawanie sygnałów ostrzegawczych, przerwę, sprawdzanie myśli, asertywne komunikaty, rozwiązywanie problemów.

Pięć etapów łańcucha reakcji w terapii

Niezależnie od nurtu dużą rolę odgrywa sama relacja terapeutyczna. Dla części osób z problemem agresji gabinet bywa pierwszym miejscem, w którym mogą mówić o swojej złości, nie spotykając się z oceną ani z kontratakiem. Właśnie w takiej relacji łatwiej przyjrzeć się temu, co trudne.

W Centrum Psychoterapii Soulmedic w Krakowie pracę nad agresją i wybuchami złości prowadzimy w ramach terapii regulacji emocji. Pierwszym krokiem jest konsultacja psychologiczna (50 min, 180-220 zł; dokładną stawkę widzisz przy wyborze specjalisty), podczas której możesz opowiedzieć, w jakich sytuacjach pojawia się agresja, i zaplanować dalsze kroki, najczęściej psychoterapię indywidualną. W trudnym okresie zwykle znajdziemy termin już na następny dzień. Nie zapewniamy pomocy całodobowej: w zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

Konsultacje i psychoterapię prowadzimy stacjonarnie w Krakowie oraz online dla dorosłych i młodzieży w wieku 14-17 lat. Terapeuci pracują w różnych nurtach, nie tylko w dwóch opisanych wyżej. Nurt i osobę terapeuty możesz wybrać samodzielnie, skorzystać z narzędzia Pomóż mi wybrać albo poprosić o dobór podczas konsultacji psychologicznej. Termin zarezerwujesz w kalendarzu online, a aktualne ceny znajdziesz w cenniku.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem ani ze specjalistą. Konsultacja merytoryczna: zespół Soulmedic.

Najczęściej zadawane pytania

Czy agresja jest zawsze czymś złym?

Złość jest naturalną emocją i bywa ważnym sygnałem, że ktoś przekracza Twoje granice. Problemem staje się agresja, czyli działanie nastawione na zranienie innych lub siebie. Celem nie jest tłumienie złości, tylko wyrażanie jej w sposób, który nikogo nie krzywdzi.

Jakie są teorie agresji?

Polskie wydanie podręcznika „Psychologia” OpenStax opisuje trzy główne grupy wyjaśnień. Według pierwszej agresja to zachowanie ukształtowane w toku ewolucji, bo zwiększało szanse przetrwania. Druga to hipoteza frustracja-agresja: agresję wywołuje niemożność osiągnięcia ważnego celu. Trzecia, teoria społecznego uczenia się Alberta Bandury, mówi, że agresji uczymy się, obserwując innych. Współcześnie te ujęcia łączy ogólny model agresji (GAM) Craiga Andersona i Brada Bushmana: cechy osoby i sytuacja wpływają na zachowanie przez myśli, emocje i pobudzenie organizmu.

Czy z agresji można się wyleczyć?

Agresywne zachowania często są wyuczone, a to znaczy, że można się nauczyć innych reakcji. Pomaga połączenie samoobserwacji, konkretnych technik regulacji i psychoterapii, a gdy za agresją stoi zaburzenie psychiczne lub uzależnienie, także leczenie przyczyny. Zmiana wymaga czasu i zwykle nie jest liniowa, ale jest możliwa.

Czym jest agresja bierna?

To złość wyrażana nie wprost: przez ciche dni, sarkazm, celowe spóźnienia, „zapominanie” o obietnicach czy plotkowanie. Osoba pasywno-agresywna często wygląda na spokojną, ale druga strona czuje się zraniona lub winna. Pomaga nazywanie zachowania i zaproszenie do otwartej rozmowy o tym, co naprawdę złości.

Jaka choroba psychiczna powoduje agresję?

Nie ma jednej choroby, która powoduje agresję, a większość osób z zaburzeniami psychicznymi nie jest agresywna. Najbliżej z agresją wiąże się przerywane zaburzenie eksplozywne, a wybuchy mogą też towarzyszyć ADHD, zaburzeniom osobowości, depresji, następstwom traumy i uzależnieniom. Rozpoznanie wymaga diagnozy u specjalisty.

Co zrobić, gdy partner jest agresywny?

Gdy pojawia się zagrożenie, najpierw zadbaj o bezpieczeństwo swoje i dzieci: odsuń się i dzwoń pod 112. W spokojniejszym momencie warto nazwać problem i postawić jasną granicę, a jeśli agresja się powtarza, poszukać pomocy specjalisty, także dla siebie. Twoim zadaniem nie jest leczenie partnera ani branie odpowiedzialności za jego wybuchy.

Źródła

Rekomendacje

Treści na blogu mają charakter informacyjny i edukacyjny - nie zastępują konsultacji ze specjalistą ani diagnozy. Jeśli rozpoznajesz u siebie opisywane trudności, skonsultuj je z psychoterapeutą. Poznaj nasz zespół →

Przeczytaj również