Pasywna agresja: co to jest i jak ją rozpoznać

Pasywna agresja to pośredni sposób wyrażania złości, żalu lub sprzeciwu: zamiast powiedzieć wprost „jestem zły” albo „nie zgadzam się”, ktoś milknie, odwleka, „zapomina”, rzuca sarkastyczną uwagę lub obraża się bez słowa. Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne opisuje zachowanie pasywno-agresywne jako pozornie niewinne, przypadkowe lub neutralne, a jednak pośrednio wyrażające nieuświadomiony agresywny motyw. Rozpoznasz ją po rozdźwięku między słowami a działaniem: „wszystko w porządku” mówi jedno, a trzaskanie drzwiami, cisza przy kolacji czy niedokończone zadanie mówią coś zupełnie innego. Poniżej znajdziesz przykłady takich zachowań, sposób, by odróżnić je od zwykłego zmęczenia, źródła tego wzorca oraz to, jak reagować w związku i w pracy.

Krótko mówiąc:

Pasywna agresja to styl zachowania, a nie diagnoza: złość jest obecna, ale wyrażana nie wprost, przez milczenie, odwlekanie, sarkazm czy celowe zapominanie.

Charakterystycznym sygnałem jest niezgodność między tym, co ktoś mówi, a tym, co robi, powtarzająca się w podobnych sytuacjach.

Wzorzec bywa związany m.in. z lękiem przed konfliktem i z dorastaniem w domu, w którym okazywanie złości było zakazane lub karane.

Na zachowania pasywno-agresywne pomaga odpowiadać spokojnie: nazwać konkretne zachowanie, mówić o swoich uczuciach i jasno stawiać granice.

Psychoterapia może pomóc nauczyć się asertywnego wyrażania potrzeb i złości, a przy utrwalonym wzorcu zrozumieć, co go podtrzymuje.

Czym jest pasywna agresja?

Słowo „agresja” kojarzy się zwykle z krzykiem, groźbą albo przemocą. Pasywna agresja wygląda inaczej: nie ma w niej otwartej konfrontacji, a jednak druga osoba wychodzi z kontaktu zraniona, zdezorientowana albo z poczuciem winy, którego nie potrafi wyjaśnić. Złość nie znika, tylko zmienia drogę. Zamiast płynąć szeroką, widoczną rzeką, sączy się bocznymi kanałami: w tonie głosu, spóźnieniu, zawieszonej odpowiedzi.

W polskim języku spotkasz też określenie bierna agresja. Oba terminy opisują to samo zjawisko, a słowo „bierna” nie oznacza, że nic się nie dzieje. Oznacza raczej, że sprzeciw wyraża się przez brak działania, opór lub pozorną zgodę, a nie przez otwarte słowa.

Ciekawostka: samo określenie ma wojskowy rodowód. Jak opisują badacze zaburzeń osobowości Christopher Hopwood i Aidan Wright, klinicznie użyto go po raz pierwszy w czasie II wojny światowej wobec żołnierzy, którzy odmawiali wykonywania poleceń oficerów. Później pasywno-agresywne zaburzenie osobowości trafiło do amerykańskiej klasyfikacji DSM, a w wersji DSM-III z 1980 roku wśród jego objawów wymieniano zachowania znane dziś z codziennych sporów: odwlekanie, ociąganie się, upór, celową nieefektywność i pozorną zapominalność.

Warto od razu podkreślić jedną rzecz: zachowania pasywno-agresywne od czasu do czasu zdarzają się wielu osobom. Ktoś, kto raz odpisał chłodnym „ok” po kłótni, nie jest „osobą pasywno-agresywną”. Mówimy tu o stylu zachowania, który może się pojawiać rzadziej lub częściej, w jednych relacjach bardziej niż w innych. Dlatego w tym artykule mowa jest o zachowaniach, a nie o etykietach przyklejanych ludziom. Etykieta zamyka rozmowę, a opis zachowania ją otwiera.

Czym jest pasywna agresja?

Dlaczego to w ogóle jest agresja?

Bo cel lub skutek bywa podobny do otwartego ataku: druga osoba ma poczuć się ukarana, pominięta albo ma „sama się domyślić”, co zrobiła źle. Różnica polega na tym, że osoba działająca pasywno-agresywnie zachowuje furtkę: zawsze może powiedzieć „przecież nic nie zrobiłem”, „żartowałam” albo „po prostu zapomniałem”. Ta furtka chroni przed odpowiedzialnością za złość, ale jednocześnie sprawia, że prawdziwy problem nie zostaje nazwany ani rozwiązany.

W definicji APA ten motyw jest nieuświadomiony. To ważne: wiele osób szczerze nie wie, że ich zapominanie czy przeciąganie sprawy ma związek z gniewem. Nie robią tego „z wyrachowania”, tylko dlatego, że bezpośrednie wyrażenie złości wydaje się im niemożliwe, niebezpieczne albo po prostu obce.

Jakie zachowania są pasywno-agresywne?

Pasywna agresja ma wiele twarzy. Poniższa lista zbiera typowe przykłady. Pojedyncze zachowanie nie przesądza o niczym, dopiero powtarzalność i kontekst pokazują wzorzec.

Milczenie i obrażanie się bez słowa: ciche dni, odpowiadanie półsłówkami, demonstracyjne zajmowanie się telefonem, gdy ktoś próbuje rozmawiać.
Odwlekanie: obiecana rzecz wciąż jest „na jutro”, choć nie ma ku temu realnych przeszkód, szczególnie gdy dotyczy prośby, z którą ktoś się nie zgadza.
Celowe zapominanie: zapomniane zakupy, urodziny, terminy, akurat te, na których drugiej osobie zależało.
Sarkazm i „żarty”: uwaga, która rani, podana w formie dowcipu, by w razie sprzeciwu móc powiedzieć „nie znasz się na żartach”.
Pozorna zgoda: „dobrze, zrobię”, a potem brak działania albo wykonanie zadania tak, by trzeba było je poprawić.
Komplementy z drugim dnem: „Jak na ciebie, całkiem nieźle ci poszło”.
„Życzliwe” rady: pouczenie przebrane za troskę, które w gruncie rzeczy ma pokazać, że ktoś robi coś źle.
Znikanie bez wyjaśnienia: nieodbieranie telefonu, nieodpisywanie lub odpisywanie z dużym opóźnieniem, by uniknąć niewygodnej rozmowy.
Wycofanie się z udziału: „rób, jak chcesz”, po czym chłód i dystans, gdy druga osoba rzeczywiście zrobi po swojemu.
Ukryty sabotaż: zatajanie informacji, „przypadkowe” pomijanie kogoś w korespondencji, celowo słabsza jakość pracy.
Westchnienia, przewracanie oczami, trzaskanie naczyniami: komunikat „jestem zły” wysłany ciałem, przy jednoczesnym zaprzeczaniu słowami.

Jak to brzmi w praktyce?

Sytuacja	Co pada lub się dzieje	Co może się kryć pod spodem
Partner prosi o pomoc przy porządkach	„Jasne”, a potem przez tydzień nic	Niezgoda na podział obowiązków, której nie powiedziano wprost
Po kłótni	Dwa dni ciszy, odpowiedzi „mhm”	Złość i żal, ale lęk przed rozmową, która mogłaby się wymknąć spod kontroli
Spotkanie zespołu	„Ciekawe, że znowu twój pomysł wygrał”	Poczucie bycia pominiętym, rywalizacja
Mail od współpracownika	Odpowiedź po tygodniu, bez kluczowego załącznika	Sprzeciw wobec zadania lub osoby, która je zleciła
Rodzinny obiad	„Ja tam niczego nie oczekuję, ale inni dzwonią do matki częściej”	Potrzeba kontaktu wyrażona przez wyrzut, a nie prośbę
Wiadomość od przyjaciela	„Spoko, baw się dobrze” po odwołanym spotkaniu	Rozczarowanie, którego ktoś nie chce okazać

Wspólny mianownik jest jeden: emocja jest wyraźna dla obu stron, ale nikt jej nie nazywa. To trochę jak w pokoju, w którym wszyscy czują zapach dymu, a nikt nie mówi „chyba coś się pali”.

Jak rozpoznać pasywną agresję u innych?

Trudność polega na tym, że bierną agresję łatwo pomylić z czymś innym. Nie każde milczenie jest karą, nie każde spóźnienie jest sprzeciwem. Zanim uznasz, że masz do czynienia z zachowaniami pasywno-agresywnymi, przyjrzyj się kilku sygnałom.

Niezgodność słów i czynów: ktoś mówi „nie mam problemu”, a jego zachowanie wyraźnie wskazuje na problem.
Powtarzalność: podobne zachowanie wraca w podobnych sytuacjach, na przykład zawsze wtedy, gdy ktoś odmówi albo postawi granicę.
Wybiórczość: zapominanie czy opóźnienia dotyczą głównie spraw ważnych dla ciebie, a sprawy ważne dla tej osoby idą sprawnie.
Twoje samopoczucie po rozmowie: wychodzisz z niej z poczuciem winy, zagubieniem albo wrażeniem, że „coś jest nie tak”, choć nic nie zostało powiedziane.
Zaprzeczanie przy próbie rozmowy: gdy pytasz wprost, słyszysz „przesadzasz”, „wymyślasz sobie” albo „to tylko żart”.

Pasywna agresja czy coś innego?

Co widzisz	Bardziej przypomina pasywną agresję, gdy…	Bardziej przypomina coś innego, gdy…
Milczenie	Pojawia się po sporze lub odmowie i ma wyraźnie karzący charakter	Ktoś jest wyczerpany, smutny lub potrzebuje czasu i potrafi to powiedzieć
Odwlekanie	Dotyczy głównie spraw, na które ktoś się nie zgadzał	Dotyczy wielu obszarów życia, również tego, na czym tej osobie zależy
Zapominanie	Jest wybiórcze i powtarza się wokół tych samych tematów	Towarzyszy mu ogólne przeciążenie, roztargnienie, trudności z koncentracją
Sarkazm	Rani i pojawia się zamiast rozmowy o problemie	Jest wspólnym, obustronnym humorem, z którego obie strony się śmieją
Wycofanie	Ma wywołać w tobie poczucie winy	Wynika z lęku przed ludźmi, nieśmiałości lub kryzysu psychicznego

Trudności z koncentracją, odkładanie zadań i zapominanie bywają też związane z ADHD, przewlekłym stresem czy obniżonym nastrojem. Wycofanie z kontaktów może wynikać z lęku społecznego albo depresji. Dlatego jedno zachowanie nie wystarcza do wniosków, a pytanie „co się z tobą dzieje?” zadane z ciekawością daje więcej niż oskarżenie.

Jak rozpoznać pasywną agresję u siebie?

Własne zachowania pasywno-agresywne widzi się najtrudniej, bo od środka wyglądają zupełnie inaczej. Od zewnątrz: chłód i milczenie. Od środka: „nie chcę robić awantury”, „i tak by nie zrozumiał”, „nie będę się prosić”. Jeśli chcesz się sobie przyjrzeć, zadaj sobie kilka pytań, bez oceniania:

Czy zdarza ci się mówić „nic się nie stało”, gdy w środku wszystko się w tobie gotuje?
Czy zgadzasz się na coś, a potem odkładasz to w nieskończoność albo robisz byle jak?
Czy po trudnej sytuacji milkniesz i czekasz, aż druga strona sama się domyśli, o co chodzi?
Czy twoje żarty bywają odbierane jako złośliwe, a ty czujesz wtedy złość, że „ludzie są przewrażliwieni”?
Czy łatwiej ci napisać wymowne „ok” niż zdanie „zrobiło mi się przykro”?
Czy złość kojarzy ci się z czymś, czego „nie wypada” czuć, a tym bardziej okazywać?

Jeśli na kilka pytań odpowiadasz „tak”, to nie znaczy, że coś jest z tobą nie w porządku. To znaczy, że twoja złość prawdopodobnie nauczyła się chodzić okrężną drogą, bo prosta kiedyś była zamknięta. A to można zmienić.

Co czujesz tuż przed?

Pomocne bywa łapanie momentu, zanim zachowanie się pojawi. Często poprzedza je krótkie, wyraźne uczucie: ukłucie urazy, poczucie niesprawiedliwości, napięcie w ciele, ochota, by „coś odpuścić”, ale z zaciśniętymi zębami. Gdy uda ci się zauważyć to ukłucie i nazwać je choćby w myślach („jestem zła, że znowu to ja”), masz już wybór, czego wcześniej nie było.

Skąd się bierze pasywna agresja?

Bierna agresja zwykle nie jest wyrachowaną strategią. Może być sposobem radzenia sobie, który kiedyś miał sens i chronił przed czymś trudniejszym. Kilka teorii klinicznych opisujących utrwalony, nasilony wzorzec (m.in. interpersonalna teoria Lorny Smith Benjamin i poznawcza teoria Aarona Becka) łączy go z trudnością w nauce poruszania się w relacjach zależności i władzy w dzieciństwie; u Benjamin chodzi m.in. o karanie za złość i za próby samodzielności. Do tego wzorca mogą się przyczyniać m.in. poniższe czynniki.

Lęk przed konfliktem

Dla wielu osób otwarty konflikt kojarzy się z zagrożeniem: z utratą bliskości, odrzuceniem, wybuchem drugiej strony. Jeśli spór oznaczał kiedyś krzyk, karę albo zerwanie kontaktu, to naturalne, że psychika szuka sposobu, by złość wyrazić „bezpieczniej”. Milczenie czy odwlekanie dają złudzenie, że konflikt nie istnieje, choć w rzeczywistości tylko schodzi pod powierzchnię.

Dom, w którym złość była zakazana

Wiele osób dorastało w rodzinach, gdzie słyszało „nie złość się”, „grzeczne dzieci nie pyskują”, „idź do pokoju i wróć, jak się uspokoisz”. Dziecko może się wtedy nauczyć, że złość jest czymś złym, a ono samo jest złe, gdy ją czuje. Emocja jednak nie znika na rozkaz. Szuka ujścia: w ociąganiu się, „zapominaniu” o obowiązkach, dąsach. Dorosły, który nosi w sobie taki zakaz, może nie znać innego języka złości niż ten okrężny.

Bywa też odwrotnie: w domu złość była obecna, ale tylko w formie pośredniej. Rodzice nie rozmawiali ze sobą przez dni, wyrzuty padały w formie aluzji, a cisza była najbardziej dotkliwą karą. Dziecko może przejąć ten wzorzec jako „normalny” sposób przeżywania konfliktu.

Nierówna siła w relacji

Pasywna agresja bywa szczególnie kusząca tam, gdzie otwarty sprzeciw wydaje się ryzykowny: wobec przełożonego, starszego członka rodziny, partnera, który reaguje wybuchowo. Kiedy ktoś czuje, że nie może powiedzieć „nie”, mówi „tak” i działa tak, jakby powiedział „nie”.

Niska samoocena i trudność z asertywnością

Jeśli twoje potrzeby wydają ci się mniej ważne niż potrzeby innych, trudno je głośno wyrazić. Wtedy łatwiej „nie robić problemu”, a frustrację odreagować pośrednio. Brak umiejętności asertywnych nie jest wadą charakteru, tylko brakującym narzędziem, którego nikt nie pokazał.

Trudności z rozpoznawaniem i regulacją emocji

Czasem osoba nie umie odróżnić złości od smutku, rozczarowania czy zmęczenia. Czuje tylko ogólne napięcie, które wyładowuje się w drobnych złośliwościach. Nauka nazywania emocji bywa pierwszym krokiem do tego, by przestały one sterować zachowaniem z ukrycia.

Jak pasywna agresja wpływa na relacje?

Pasywna agresja działa jak powolne parowanie wody z garnka: na pierwszy rzut oka nic się nie dzieje, a po czasie dno jest suche i przypalone. Możliwe skutki to:

Erozja zaufania: trudno polegać na kimś, kogo „tak” nie znaczy „tak”.
Błędne koło: druga strona, zraniona i zdezorientowana, zaczyna odpowiadać podobnie, chłodem, przytykami, własnym milczeniem. Konflikt rośnie, choć nikt go nie nazwał.
Poczucie winy bez przyczyny: osoba po drugiej stronie zaczyna wątpić we własne odczucia i zastanawiać się, czy to ona nie przesadza.
Brak rozwiązania: problem, który leżał u źródła, nadal istnieje, bo nikt o nim nie rozmawiał.
Samotność obu stron: ten, kto tłumi złość, czuje się niezrozumiany, a ten, kto jej doświadcza, odrzucony.

Gdy milczenie staje się regularnym sposobem karania, a druga osoba żyje w ciągłym napięciu i strachu przed kolejnymi „cichymi dniami”, granica między pasywną agresją a przemocą psychiczną zaczyna się zacierać. O tym, jak rozpoznać ten moment, przeczytasz w tekście o tym, czym jest karanie ciszą jako przemoc psychiczna.

Jak reagować na pasywną agresję w związku?

W bliskiej relacji pasywna agresja może boleć szczególnie, bo dotyczy osoby, na której ci zależy. Oto sposób postępowania, który pomaga rozmawiać, zamiast eskalować.

Zatrzymaj się, zanim odpowiesz. Pierwszy odruch to często odpowiedź w tym samym tonie: sarkazm za sarkazm, cisza za ciszę. Kilka oddechów i chwila przerwy dają szansę, by nie wejść w błędne koło.
Wybierz dobry moment. Rozmowa w środku napięcia rzadko się udaje. Lepiej zaproponować: „Chciałbym o czymś z tobą porozmawiać, kiedy będziemy mieli spokojną chwilę”.
Nazwij konkretne zachowanie, nie osobę. Zamiast „jesteś pasywno-agresywny” powiedz: „Zauważyłam, że od wczoraj prawie się do mnie nie odzywasz”. Opis faktów jest trudniejszy do odparcia niż ocena.
Mów o sobie. Komunikat w pierwszej osobie, „czuję się odsunięta, gdy nie rozmawiamy po kłótni”, częściej otwiera rozmowę. Zdanie „ty zawsze mnie karzesz” łatwo ją zamyka.
Zaproś do rozmowy o złości. „Wydaje mi się, że możesz być na mnie zły. Wolę to usłyszeć wprost, nawet jeśli będzie trudno”. Dla kogoś, kto boi się konfliktu, takie zaproszenie bywa pierwszym sygnałem, że złość jest dozwolona.
Postaw granicę. „Rozumiem, że potrzebujesz czasu. Nie zgadzam się jednak na kilka dni ciszy bez słowa. Powiedz mi przynajmniej, że potrzebujesz przerwy i kiedy wrócimy do rozmowy”.
Przyjrzyj się też sobie. Czy w waszej relacji jest miejsce na „nie”? Czy twoje reakcje na sprzeciw partnera nie sprawiają, że otwarta niezgoda wydaje mu się ryzykowna? To nie jest szukanie winy, tylko zrozumienie, jak oboje tworzycie ten układ.

Jeśli pasywna agresja dotyczy przede wszystkim bliskości, na przykład wycofania, dystansu, trudności z mówieniem o potrzebach w związku, warto wiedzieć, że z tymi tematami można pracować w psychoterapii. Więcej znajdziesz na stronie poświęconej trudnościom w bliskości.

Co mówić, a czego unikać?

Zamiast…	Spróbuj…
„Znowu się obrażasz jak dziecko”	„Widzę, że coś cię zabolało. Powiesz mi, co?”
„Ty zawsze wszystko zapominasz”	„Umówiliśmy się na piątek, a temat wciąż czeka. Czy masz co do niego wątpliwości?”
„Nie znasz się na żartach? To ty się nie znasz”	„Ta uwaga była dla mnie przykra. Jeśli coś ci przeszkadza, wolę o tym porozmawiać”
Odpowiadanie ciszą na ciszę	„Jestem gotowa porozmawiać, kiedy będziesz chciał. Nie chcę, żebyśmy się od siebie oddalali”

Jak reagować na pasywną agresję w pracy?

W pracy zachowania pasywno-agresywne mają inny ciężar: dotyczą terminów, odpowiedzialności i wyników, a relacje są mniej osobiste, za to bardziej zależne od hierarchii. Pomagają tu nieco inne narzędzia.

Przenieś ustalenia na piśmie. Po rozmowie wyślij krótkie podsumowanie: kto, co i do kiedy. To ogranicza pole do „zapominania” i „nieporozumień”, a nikogo nie oskarża.
Rozmawiaj o zadaniu, nie o charakterze. „Raport miał być w poniedziałek, jest środa. Co stoi na przeszkodzie?” brzmi zupełnie inaczej niż „jak zwykle nic nie robisz”.
Pytaj o sprzeciw zawczasu. Na spotkaniach warto zostawić przestrzeń na „a co, jeśli się z tym nie zgadzasz?”. Gdy otwarte „nie” jest dopuszczalne, mniej jest powodów, by mówić je działaniem.
Reaguj na sarkazm spokojnie i krótko. „Nie jestem pewien, jak to rozumieć. Możesz powiedzieć wprost, co masz na myśli?” Bez ironii w odpowiedzi i bez publicznej konfrontacji.
Rozmawiaj w cztery oczy. Krytyka przy innych może zwiększać wstyd, a wstyd łatwo napędza kolejne pośrednie zachowania.
Zadbaj o siebie. Jeśli bierna agresja w zespole sprawia, że budzisz się z napięciem, tracisz sen lub czujesz, że brakuje ci sił, to sygnał, że sytuacja kosztuje cię więcej, niż możesz udźwignąć w pojedynkę.

Jeśli kierujesz zespołem, zastanów się, czy w twoim zespole niezgoda jest bezpieczna. W miejscach, gdzie za sprzeciw grozi kara lub ośmieszenie, łatwiej o opór bierny. Zmiana kultury rozmowy może dać więcej niż rozliczanie pojedynczych osób.

Kiedy warto poszukać pomocy psychologicznej?

Pasywna agresja to nie rozpoznanie i nie wymaga „leczenia” w potocznym sensie. Mimo to warto porozmawiać ze specjalistą, gdy:

ten sam wzorzec powtarza się w kolejnych związkach, przyjaźniach lub miejscach pracy,
mimo prób nie potrafisz wyrazić złości wprost, a potem długo żałujesz swoich cichych dni czy uszczypliwości,
relacja z partnerem, rodzicem lub dzieckiem coraz bardziej opiera się na milczeniu i wzajemnych przytykach,
doświadczasz biernej agresji od bliskiej osoby i zaczynasz wątpić we własne odczucia,
napięciu towarzyszą bezsenność, przewlekły stres, obniżony nastrój lub wyczerpanie emocjonalne.

Pomoc może być potrzebna obu stronom: zarówno osobie, która wyraża złość w sposób pośredni, jak i tej, która tego doświadcza.

Jeśli w trudnej relacji pojawiają się myśli o zrobieniu sobie krzywdy albo poczucie, że nie ma wyjścia, nie zostawaj z tym w pojedynkę. W Polsce możesz bezpłatnie i całodobowo zadzwonić pod numer 116 123 (telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym). Jeśli twoje życie lub zdrowie, albo czyjeś, jest bezpośrednio zagrożone, dzwoń pod numer alarmowy 112. Psychoterapia jest ważnym wsparciem, ale nie zastępuje pomocy medycznej w nagłej sytuacji.

Jak psychoterapia pomaga przy pasywnej agresji?

Terapia nie polega na tym, by ktoś „przestał się złościć”. Złość sama w sobie nie jest niczym złym: często sygnalizuje przekroczone granice i niezaspokojone potrzeby. Celem jest to, by mogła być wyrażona wprost, z szacunkiem dla siebie i drugiej osoby.

W pracy terapeutycznej pojawiają się zwykle dwa kierunki, a o ich proporcjach decyduje to, z czym przychodzisz.

Nauka asertywnego wyrażania potrzeb i złości

Dla wielu osób przełomem jest odkrycie, że między milczeniem a wybuchem istnieje trzecia droga. W terapii można ćwiczyć rozpoznawanie pierwszych sygnałów złości, nazywanie jej i formułowanie próśb oraz odmów w sposób jasny i spokojny. Takie umiejętności rozwija się m.in. w nurcie poznawczo-behawioralnym, który kładzie nacisk na konkretne sytuacje, myśli i nowe sposoby reagowania.

Praca nad tłumioną złością i lękiem przed konfliktem

Gdy wzorzec jest utrwalony i towarzyszy ci od dziecka, sama nauka technik komunikacji może nie wystarczać, bo za każdym razem, gdy chcesz powiedzieć „nie”, odzywa się dawny lęk. Wtedy pomocna bywa praca psychodynamiczna: przyglądanie się temu, skąd wziął się zakaz złości, czego dziecko w tobie się obawia i jak dawne relacje powtarzają się w obecnych.

Żadna metoda nie jest tu „jedyną słuszną”. Duże znaczenie może mieć też sama relacja z terapeutą: dla kogoś, kto nauczył się, że złość niszczy bliskość, doświadczenie, że można wyrazić niezadowolenie wobec terapeuty i relacja to wytrzyma, bywa jednym z najważniejszych momentów całego procesu.

Wsparcie w Soulmedic

W Centrum Psychoterapii Soulmedic w Krakowie pierwszym krokiem jest konsultacja psychologiczna (50 min, 180-220 zł). Możesz na niej opowiedzieć, w jakich sytuacjach złość schodzi do podziemia albo jak wygląda pasywna agresja, której doświadczasz od bliskiej osoby, i razem z psychologiem zastanowić się nad dalszą drogą. Gdy na pierwszym planie jest samo przeżywanie i wyrażanie złości, pomocna bywa terapia regulacji emocji. Gdy trudność dotyczy przede wszystkim bliskości, czyli wycofania, dystansu i mówienia o potrzebach w związku, punktem wyjścia bywa terapia lęku przed bliskością i trudności w intymności.

Spotkania odbywają się stacjonarnie w Krakowie albo online dla dorosłych i młodzieży w wieku 14-17 lat. Terapeuci Soulmedic pracują w różnych nurtach, przede wszystkim poznawczo-behawioralnym i psychodynamicznym, a także systemowym, humanistycznym i integracyjnym. Nurt i osobę terapeuty możesz wybrać samodzielnie, skorzystać z narzędzia Pomóż mi wybrać albo poprosić o dobór podczas konsultacji psychologicznej. Termin zarezerwujesz w kalendarzu online, a aktualne ceny znajdziesz w cenniku.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą. Konsultacja merytoryczna: zespół Soulmedic.

Najczęściej zadawane pytania

Co to znaczy, że ktoś jest pasywno-agresywny?

Potocznie mówi się tak o kimś, kto wyraża złość lub sprzeciw nie wprost, przez milczenie, odwlekanie, sarkazm czy „zapominanie”. Trafniej jest jednak mówić o zachowaniach pasywno-agresywnych niż o osobie, bo wiele osób sięga po nie tylko w niektórych sytuacjach i relacjach. Opis zachowania pomaga też w rozmowie, bo nie zamyka drugiej strony w etykiecie.

Czy pasywna agresja to zaburzenie osobowości?

Same zachowania pasywno-agresywne nie są rozpoznaniem i zdarzają się też osobom bez żadnych zaburzeń, zwłaszcza w sytuacjach napięcia i nierównej siły. Pasywno-agresywne zaburzenie osobowości było kiedyś oficjalnym rozpoznaniem w amerykańskiej klasyfikacji DSM, ale w jej czwartej edycji (1994) usunięto je z listy oficjalnych rozpoznań i przeniesiono do aneksu jako kategorię wymagającą dalszych badań. W stosowanej w Polsce klasyfikacji ICD-10 osobowość bierno-agresywna pojawia się tylko jako jeden z przykładów w kategorii „inne określone zaburzenia osobowości” (F60.8). Jeśli jednak trudności w relacjach są głębokie, utrwalone i obejmują wiele obszarów życia, warto porozmawiać o tym ze specjalistą, który pomoże ocenić, czy potrzebna jest szersza diagnoza.

Jak odpowiedzieć na pasywno-agresywny komentarz?

Spokojnie i bez ironii: nazwij to, co słyszysz, i zapytaj wprost o intencję, na przykład „Nie wiem, jak odebrać tę uwagę. Czy coś ci przeszkadza?”. Taka odpowiedź nie eskaluje konfliktu, a jednocześnie pokazuje, że zauważasz ukrytą treść. Jeśli sytuacja się powtarza, postaw jasną granicę i powiedz, jak chcesz rozmawiać.

Czy karanie ciszą to pasywna agresja?

Tak, milczenie użyte jako kara to jeden z typowych przejawów biernej agresji. Gdy jednak staje się stałym sposobem kontrolowania drugiej osoby, wywołuje w niej lęk i trwa dniami, może być formą przemocy psychicznej. Inaczej jest, gdy ktoś mówi „potrzebuję chwili, wrócimy do tego wieczorem”: to zdrowa przerwa, nie kara.

Czy można oduczyć się pasywnej agresji?

Tak, choć zwykle wymaga to czasu. Zachowania pasywno-agresywne to często wyuczony sposób radzenia sobie ze złością, a wyuczone sposoby reagowania można stopniowo zmieniać. Pomaga zauważanie momentu, w którym pojawia się uraza, nazywanie jej i ćwiczenie wyrażania jej wprost, najpierw w bezpiecznych relacjach. Przy wzorcu, który ma korzenie w dzieciństwie, psychoterapia może ułatwić zrozumienie i rozluźnienie dawnego lęku przed konfliktem.

Źródła

American Psychological Association, APA Dictionary of Psychology: passive-aggressive (hasło słownikowe)
Hopwood C. J., Wright A. G. C., A Comparison of Passive-Aggressive and Negativistic Personality Disorders, 2012 (J Pers Assess)
Hopwood C. J. i in., The Construct Validity of Passive-Aggressive Personality Disorder, 2009 (Psychiatry)
Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia, ICD-10. Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych, tom I, wydanie 2008

Rekomendacje

Treści na blogu mają charakter informacyjny i edukacyjny - nie zastępują konsultacji ze specjalistą ani diagnozy. Jeśli rozpoznajesz u siebie opisywane trudności, skonsultuj je z psychoterapeutą. Poznaj nasz zespół →